Çocuklarda Kalp Sağlığı

Prof. Dr. Alpay Çeliker
Tümünü AçTümünü Kapat
Sayfayı Yazdır

Çocuklarda görülen kalp hastalıklarının tümü doğumsal mıdır?

Çocuklarda görülen kalp hastalıklarının çok büyük çoğunluğu doğumsaldır. Bunların başında kalbin bölmelerinde bulunan delikler; kapak darlıkları ve morarma ile kalp hastalıkları gelmektedir. Doğumsal olmayan kalp hastalıklarının en sık görülen tipi ise romatizmal kalp hastalıklarıdır. Kalbin ritminde oluşan bozukluklar ve kalp kası hastalıklarıda doğumsal olmayan kalp hastalıklarıdır.

Görülme sıklığı nedir?

Çocuklarda doğumsal kalp hastalığı görülme sıklığı 1000 canlı doğumda 8 civarındadır. Bunların büyük kısmı küçük kalp delikleri ve hafif kapak darlıklarına bağlıdır. Bu hastaların yaklaşık % 25'inde ilk bir yaş içinde kalp cerrahisi veya girişimsel tedavi ihtiyacı vardır.

Çocuklarda sık görülen doğumsal kalp hastalıkları hangileri?

En sık görülen kalp hastalığı kalbin karıncıkları arasında yer alan bölmede delik bulunmasıdır. Biz buna ventriküler septal defekt diyoruz. Bu hastalık tüm doğumsal kalp hastalıklarının % 20'sini oluşturur. Bu kalp hastalığında kalbin kasılması sırasında sol karıncıktan sağ karıncığa kan geçişi izlenir. Hastaların çoğuna kalpte dinlemekle üfürüm duyulması ile tanı konulurken; bazı hastalarda kilo almada sorun, sık soluma, beslenirken çabuk yorulma ve aşırı terleme gibi belirtiler olabilir. Bazı hastalarda bu delikler büyük olduğu için kalp yetmezliği veya akciğer basıncında artmaya neden olurken; delik küçükse hastada herhangi bir belirti görülmez. Büyük delikleri olan hastaların izleminde çok dikkatli olunmalıdır. Cerrahi tedavi geciktirilen bazı hastalarda akciğer atardamarında basınç yükselmesi kaılcı hale gelir ve bu hastaların deliklerinin kapatılması hastanın ölümüne neden olur.

“Top oynarken”, “koşarken” hatta sınıfta otururken aniden ölen çocuklar çok haber oluyor. Bunlar hep kalp krizi mi geçirmiş oluyor? Yoksa kalple ilgili başka hastalıkları var?

Kalp krizi çok geniş bir hastalık gurubunu tanımlayan bir deyimdir. Erişkinlerde en sık görülen kalp krizi nedeni koroner arterlerde tıkanmaya ikincil olarak gelişen kalp kasının yeterince kanlanamamasıdır. Bu durum miyokard enfarktüsü olarak da adlandırılır. Çocuklarda bu olay oldukça nadirdir. Doğuştan koroner arterlerde gözlenen hastalıklar veya Kawasaki hastalığı gibi kazanılmış nedenler koroner arterlerde tıkanmaya neden olurlar. Bunun dışında genetik geçişli ailevi kolesterol metabolizma bozukluklarıda koroner arterlerde ateroskleroza neden olarak miyokard enfarktüsüne neden olabilirler. Ancak erişkinlerle karşılaştırıldığında bu olay çok nadirdir.

Ani ölüme neden olan diğer önemli bir gurupta kalp ritminde görülen anormalliklerdir. Bunlardan en önemli olan gurup kalp hücrelerinin zarında yer alan bazı iyon kanallarında genetik nedenlerle anormallikler gelişmesidir. Bu hastalıklarda kalbin karıncıklarını ilgilendiren çok tehlikeli çarpıntılar gelişir. Bu hastalıklardan en çok bilinenleri Uzun QT ve Brugada sendromlarıdır. Bu hastalarda sıklıkla bayılma veya çarpıntı gibi öncel belirtiler olabilir. Bu hastaların ailelerinde ani gelişen ölüm öyküsü sıklıkla vardır. Bu nedenle ailesinde 25 yaş altında ani ölüm görülen çocuklar ve gençlerin bu hastalıklar yönünden araştırılması gereklidir. Bu hastaların tedavisinde çeşitli ilaçlar ve gereken durumlarda cilt altına yerleştirilen ve şok verme özelliğine sahip cihazlar kullanılabilir.

Diğer önemli bir gurupta oğumsal kalp hastalığı nedeni ile kalp ameliyatı geçirmiş hastalardır.Bu hastalarda ameliyattan yılllar sonra gelişen çok ölümcül ritm bozuklukları gelişebilir. Bu nedenle özellik göstern hasta gurplarının izlemlerinin bu yönden sürekli yapılması ve önlem alınması gerekenlerde tıbbi, cerrahi veya girişimsel yöntemlerle tedavi uygulamak gerekli olabilir. Özellikle Fallot Tetralojisi (mavi bebek hastalığı) nedeniyle ameliyat edilen hastalarda yaş arttıkça artan bir oranda ritm bozuklukları gelişebilir. Bu hastalarda bu sorunların gerekli kontrollerle saptanması ve tedavisi bu yönden oldukça önemlidir.

Çocuklardaki ani kardiyak ölüm nasıl gerçekleşiyor?

Ani kardiyak ölüm karıncık fibrilasyonu adı verilen ve kalbin ana pompa görevi gören sistemin kasılma gücünün kaybolması sonucu gelişir. Bu olay erken dönede tanımlanır ve şok verilerek düzeltilirse hasta kurtarılabilir. Ancak 5-10 dakikadan daha fazla geciken vakalarda kalp, beyin gibi organların geri dönüştürülemeyen hasarı ritm şokla düzeltilse bile oluşur. Bu nedenle erken tanı ve tedavi çok önemlidir.

Çocuklarda kalp krizi veya ani kardiyak olaylar daha öncesinde belirti verir mi?

Bazı çocuklarda bayılma, çarpıntı gibi bazı belirtiler görülebilir. Nadiren ilk olay ani ölümle neticelenebilir. Özellikle efor veya spor yaparken ortaya çıkan bayılma, yüzme havuzu veya denizde görülen bayılmalar çok ciddi bir şekilde araştırılmalıdır. Yine egzersizle ortaya çıkan göğüs ağrılarıda koroner hastalıklar yönünden bizi uyarmalıdır.

Başka kalp hastalıkları belirti verir mi? Bunlar neler?

Doğuştan oluşan kalp hastalıklarından bazıları ciltte mavi renk değişikliğine neden olur. Bu hastalıklardan en sık görüleni mavi bebek hastalığıdır. Bu bebeklerde doğumdan sonra ilerleyen aylarda giderek artan ciltte mavimsi bir renk oluşur. Doğumsal bazı kalp hastalıklarında ise çok belirgin morarma görülür. Bunlara akciğer atardamarında tıkanıklık, büyük atardamarların yer değiştirmesi gibi hastalıklar neden olur.

Kalp deliklerinden bir çoğunda tanı muayene sırasında kalpte üfürüm duyulması ile konulur. Bunun yanında bebeklerde beslenme sırasında yorulma, sık soluma, aşırı terleme ve kilo alma sorunu olurken; daha büyük çocuklarda çabuk yorulma gibi belirtiler eklenir.

Çocuklara kalp check-up’ı yapılır mı? Hangi tetkikleri kaç yaşında, hangi sıklıkta yaptırmakta yarar var?

Yoğun spor öncesi çocuklarda kalp tetkikleri yapılmalıdır. Burada fizik inceleme yanında EKG çekilmesi iyi olacaktır. Bazı durumlarda tetkik yelpazesini genişletmek gerekir. Özellike üfürüm duyulan çocuklarda ekokardiyografik inceleme yapılabilir. Ailede kalp hastalığı veya hiperkolesterolemi bulunan çocuklarda bu yönlerden tetkikleri yapmak gerekli olabilir.Bu hastalarda kandaki kolesterol ve şeker hastalığı yönünden laboratuvar testleri gerekli durumlarda eforluEKG testi yapmak iyi olabilir. Özellikle belirli bir yaşta yapılması geeken belirli bir test bulunmamaktadır.

Spor yapan çocuklar kalple ilgili tetkiklerden mutlaka geçmeli mi? Ne zaman ve hangi tetkikler yapılmalı?

Spor yapan çocuklarda fizik inceleme normalse sıklıkla EKG çekilmesi yeterlidir. Fizik incelemede üfürüm, kan basıncında yükseklik, çarpıntı gibi bulgular varlığında ekokardiyografi ve biyokimya testleri yapılmalıdır. Olumsuz aile öyküsü bulunan çocuklarda daha detaylı tetkikler gerekebilir.

Çocukların kalp sağlığını korumak için neler yapılabilir? Anne babalar nelere dikkat etmeliler?

Kalp sağlığını korumada en önemli adım çocuğun hareketli bir yaşam sürmesi ve spor yapması gereklidir. Bunun yanısıra günümüzün önemli sorunlarından birisi beslenme sorunları nedeniyle çocuklarda görülen aşırı kilolu olma sorunudur. Bu çocukların ileri dönemde erken ateroskleroz ve diğer sorunlarla yüzyüze gelmesine neden olabilir. Bunu engellemek için çocukların aktif bir yaşam tarzı sürmelerini sağlamak ve beslenmelerine dikkat etmek gereklidir.Özellike aşırı kilolu çocuklarda bilgisayar, oyun ve televizyon başında oturma sürelerinin günde en fazla 2 saatle sınırlandırlması gereklidir.
Bu sitede yer alan kayıtlar bilgi amaçlıdır. Doğrudan doktor tavsiyesi olarak algılanmamalıdır.
© 2014 Prof. Dr. Alpay Çeliker. Tüm Hakları Saklıdır.